1-BİTLİS VİLAYETİ VE ÇEVRESİNDE ERMENİ MEZALİMİ

(…Hersan mahallesinden Reşid oğlu Mehmed’in elli yaşındaki an­nesi Nigâr ismindeki kadının Ermeniler tarafından kama ile yaralana­rak şehit edildiği ve adı geçenin evinde bulunan masûme bir kız ço­cuğunun da aynı âkibete düçar olduktan sonra cesedi sokağa atıla­rak köpeklere yedirildiği bu feci manzaranın birçok kimseler tarafın­dan görüldüğü Kızılmescid mahallesinden Kalfatcı oğlu Osman Bey’in ifadesinden anlaşılmıştır.

Kızılmescid mahallesinde ikâmet eden Ahlat’lı Hüseyin oğlu Sa­lih’in yetmiş yaşındaki babasını kılıçla parçalamışlardır.

Taş mahallesinden Hasan oğlu Mehmed’in doksan yaşındaki ba­bası şehid edilmiş, evi Ermeniler tarafından yağma olunmuştur.

Aynülberid mahallesinden Hasu oğlu Bedri’nin onyedi yaşındaki bâkire kızı Fatma’nın Ermeni şâkileri tarafından zorla bikri izâle edilmiş, evi yağma edilerek   kendisine işkence edilmiştir.

Bitlis istinaf âzâ mülâzimi Şaban Efendi’yi Ermeniler evinden çıkararak feci bir şekilde şehit etmişler, bütün parasını almışlar ve onbeş yaşındaki kızı Nâciye hanımın bikrini zorla izâle ettikten sonra Şaban Efendi’nin kayınpederi Musa Efendi’yi şiddetle döverek öldür­müşler ve amcazâdesi Gülperi ismindeki kadını da Ermeni kadınları öldürmüşlerdir.

Taş mahallesinden Kâmil Efendi evinden alınarak kurşunla öl­dürülmüştür. Zavallının kayınvâlidesini, biraderini, üç aylık çocuğunu ve hizmetçi Refika’yı vahşice şehit etmişlerdir.

Taş mahallesinden Fâris, evinden alınıp götürülmüş ve kendisin­den bir daha hiçbir haber alınamamıştır. Ermeniler Faris’in on ya şındaki oğlu Kadir ve diğer oğulları Tevfik ile Şerif’i, başlarını tüfek dipçikleri ile ezmek ve çizmeleriyle çiğnemek suretiyle öldürmüşlerdir. Faris’in dayısı Tahir oğlu Dursun’un hanımları Mentan, Kişmiş, Ziynet isimlerindeki kadınların namusları defalarca kirletilmiş ve amcazadesi Esat kılıçla parçalanmıştır.

Ahlat’ın Ergizen mahallesinden olup Kızılmescit’de ikamet eden İbrahim’in kızı Ayşe ve biraderzadesi feci bir şekilde doğranmıştır.

Kümes mahallesinden Abdülgani’nin babası Selim’i Kızılcamiin önünde feci bir şekilde şehit etmişlerdir.

Kızılmescit mahallesinden Mehmed’in kızı Nasibe’nin, Avih ma­hallesinden Sultan ismindeki on yaşındaki kızın bikirleri izale edilmiş ve Zeydan mahallesinden Ömer, Kızılmescit mahallesinden Hoca Yu­suf, Zeydan mahallesinden Hakkı ve Yerdi feci bir surette doğran­mıştır.

Hersan mahalleli Nakşibendi halifelerinden Haydar Efendi ile mahallebaşı sakinlerinden Naciye; Avih mahallesinden Polat ve yine bu mahalleden elli yaşındaki Hasan ve İzzet; Kümes mahallesinden bakkal Muhiddin; Kariçkan kazası ahalisinden Osman; Kızılmescid mahallesinden Ali gayet vahşice Ermenilerin zulmüne uğramış ve öl­dürülmüşlerdir. Kızılmescid mahallesinden Berber Şükrü, Külhancı Salih, Hacı İsmail ve biraderi İshak; Batnus köylü oniki yaşında Sul­tan ismindeki kız ile Yakû Köylü Fatma; Kümes mahallesinden kırk yaşında Rahime ve kırkbeş yaşında Hanife ile Kayınbirederi ResûI; Avih mahallesinden Gülbeyaz, Behiye isimlerindeki kızlar Ermeni ca­navarları tarafından insanın yazıp okuyamayacağı surette dehşetli hakaret ve zulümlerden sonra şehit edilmişlerdir.

Hersan mahallesinden Medîne Hanım, damadı Halid ve oğlu Ali, Molla Mehmed, İbrahim ve Osman’ın evine iltica eden Reşit ve hanımı ile üç kız ve üç erkekten ibaret olan çocukları, yine bu mahalleden Yusuf, hanımı ve altı çocuğu; ondört yaşındaki Hasan, Hasan oğlu Ahmed, Salih oğlu İbrahim, Haydar oğlu Abdülmecid ve Abdülaziz, Molla Ali oğlu Mehmed, Fakı Mehmed, iki oğlu ile kızı ve hanımı, Molla Resül, Yusuf, Tevfik, Mehmed, Aziz ve Şefik isimlerindeki şa­hıslar kılıç ve balta ile Ermeni komitecileri tarafından feci bir surette parçalanmışlardır.

Taş mahallesinden Haydar oğlu Hasan, Rıdvan oğlu Sûfi, Ha­Iid’in kızı kardeşi Hanife ve Rahime, biraderi Resül, biraderzadeleri Yusuf, Cemil, Hamit ve Hûri, Sadık oğlu Polad’ın oğlu Yusuf, hanımı Nazlı, kızları Nesibe, Hediye, İsa oğlu Abdülhamit, İsmail, Ali oğlu Mehmed ve amcası Kasım, amcazâdeleri Halit ve Abdülkadir; kasım, biraderi Halit, İbrahim oğlu oniki yaşlarındaki Seyyad, Mehmed ve kayınbiraderi Mithat, Sait, Hamit, Cemil isimlerindeki şahıslardan bazıları evlerinde diri diri yakılmış, bazıları da balta ile parçalanarak şehit edilmişlerdir. Bu mahallede Ermeniler tarafından ırzlarına te­cavüz edilen kadınların tamamı mühim bir miktara ulaşmaktadır. Avih mahallesinden Halit ve yedi yaşındaki oğlu, Hezar ismindeki kadın, onaltı yaşındaki Polat, Cihangir; kümes mahallesinden Molla Velizâde Bilâl, oğlu Hasan, biraderzâdesi Mirzan’ın Hanımı Gülçin, Rüstem oğlu Şaban, kösezâde Hasan, ve oğlu Süleyman, Çelebizade Hay­dar’ın hanımı Peri; Zeydân mahallesinden Cafer oğlu Reşit, biraderi Ali ve biraderzâdesi Halit, Osman oğlu Nuri’nin hanımı Fatma, Hacı Mehmedzade Hafız Yakup Efendi, Hasan oğlu Emin, hanım Elmas, Zülfikarzâde Sadık oğlu Mikdat, Mamegüzâde Osman oğlu Halit, Abdul oğlu İsa, Çürükzâde Halid’in hanımı Halime, Muhtar Şaban’ın oğlu Nuri, torunu Şemseddin Arif isimlerindeki şahıslar da Ruslara rehberlik eden Ermeniler tarafından öldürülmüşlerdir.)

Hacı Melikzade Şeyh Yusuf               Molla İsazâde Abdülhakîm

Askeri Rüşdiye’nin Arapça                       Polis Müdür Vekili

        Muallimi                                                 M. Arif

     Ömer  Hulûsi

Bitlis Mektupçu Vekili                          Kazazlar Şeyhizade

     Hakkı                                                        Yusuf